# Rhifyn 13

Mae’r ffasiwn beth ag optimistiaeth greulon. Ambell waith, gall cydio’n dynn mewn breuddwyd fod yn rhwystr i’w gwireddu – y freuddwyd, er enghraifft, fod cynnydd parhaus, amodau gwaith boddhaol a chydraddoldeb i bawb i’w ddisgwyl ac yn anochel. Dyma…

A miloedd ar filoedd yn gwrthdystio’n fyd-eang ers diwedd Mai yn enw Black Lives Matter — yn sgil llofruddiaeth George Floyd gan swyddogion yr heddlu ym Minneapolis — go brin y bydd cyfrol fwy amserol na Creu Dinasyddiaeth i Gymru yn cael ei…

Cyfrol i’w chroesawu yw hon, ac un y bu cryn ddisgwyl amdani ers ymddangosiad Llyfr Glas Eurig ddeuddeng mlynedd yn ôl. I’r sawl sy’n gyfarwydd â gwefan eurig.cymru, y podlediadau ‘Clera’ a’i awen gynhyrchiol, daw’n amlwg yn syth mai casgliad…

Bob haf, mi wn y bydd rhaid wynebu galwad y mynydd. Nid galwad ‘pwt o fynydd’, ond ‘mynydd go iawn’, chwedl y teulu, un sy’n gofyn canolbwyntio a dringo ar eich pedwar a sgrialu i lawr sgri. Nid peth call efo pendro, plant a heb offer. Ac nid…

Weithiau, ond yn anfynych, bydd llyfr yn eich syfrdanu i’r fath raddau fel na allwch ddarllen dim byd arall am gryn amser. Dyna oedd fy mhrofiad i yn darllen Wal gan Mari Emlyn. Nid yw’n ddigon dweud fod llyfr yn ‘wahanol’ – heb sôn am y ffaith fod…

Mae ynni o’n cwmpas ym mhobman: yn nhonnau’r môr, yn sŵn y gwynt, yn fflamau’r tân, cawn ein hamgylchynu gan ynni. Ynni yw un o gysyniadau mwyaf sylfaenol ffiseg. Caiff ei fynegi drwy symudiad, drwy wres a golau, neu drwy gyfrwng trydan.

Fe fydd gallu ailagor Neuadd Pantycelyn yn ystod tymor yr hydref eleni, ar ôl cyfnod sylweddol o adnewyddu costus, yn achlysur i’w ddathlu. Fe fydd hefyd yn gyfle inni ddwyn i gof Alwyn D Rees (1911–1974), y brwydrwr pennaf dros sefydlu’r neuadd…

Ar y byd hwn y mae holl sylw Hägglund. Ceisia ein hargyhoeddi mor hanfodol yw einioes derfynol ei ffiniau, gyda’i holl ofalon a’i hanawsterau, er mwyn byw bywyd ystyrlon. Dechreua’r gyfrol trwy ddisgrifio sut y bydd yn dychwelyd bob haf i ogledd…

Crwban o ddyn ar y bocs. Mae ei groen yn gynoesol, hynafol o hen, fel pe bai rhyw wynt poeth wedi ei ysu yn blisgyn, yn rhisgl heb sudd a heb sawr. Crwban o ddyn heb gragen, sy’n hercio ei ben yn ddi-ddal tua’r camera i weld ydi’r byd yn dal i fod…

Rydw i wedi bod yn dychwelyd i Aberystwyth yn amlach yn ddiweddar. Nid dychwelyd yn llythrennol (byddai hynny’n annoeth ac yn dor cyfraith heddiw, wrth i mi sgwennu), ond dychwelyd yn y cof. Rhyfedd yw ein perthynas â’n trefi a’n dinasoedd…

Yn ei nofel gyntaf, The Voyage Out (1915), ysgrifennodd Virginia Woolf am le nad oedd hi erioed wedi’i weld – ‘a South America not found on any map’, chwedl E M Forster. Pan gyflwynodd Woolf y llawysgrif i’r cyhoeddwr ym mis Mawrth 1913, roedd hi…

Yn y jyngl fuodd Mam farw. Cyn i’r estyniad gael ei osod ar y tŷ yn Llandwrog yn 1995, drysni a mieri oedd y tu hwnt i dalcen y tŷ, a wal yn wynebu’r lôn i lawr am Ddinas Dinlle. Dros y wal yma yr oeddan ni’n taflu bomiau dŵr ers talwm, at ein…

Mae’n hoes ni yn llawn syndod a rhith. Ond rwyf i yn rhyw how gredu fy mod i fy hun, ar ôl mynd drwy’r Saith Oes farddonol, wedi cyrraedd bellach ar drothwy Oes Ledrithiol, a math newydd o fodoli lle mae realaeth ei hun yn ddadleuol. Mi gefais…

Ychydig iawn o bobol dros eu hannar cant sy’n cofio Meredydd Howells. Yn ei ddydd roedd o’n gyflwynydd teledu adnabyddus, cyn cael ei ddyrchafu’n gynhyrchydd yn y BBC. Pan ddaeth S4C i fod, fe benderfynodd roi’r gora i’r gorfforaeth er mwyn mentro…